Serdar ERDİNE: Burada olmak benim için de büyük bir onur.

RAJ: Bu röportajdaki amacımız sizi yakından tanımak ve böylece algoloji alanındaki başarınızı nasıl elde ettiğinizi anlamaya çalışmak. Bu noktadan hareketle size çocukluğunuz hakkında bazı sorular sormak istiyorum. Çocukluğunuzla ilgili neler hatırlıyorsunuz?

ERDİNE: Mutlu bir çocukluk geçirdim. Babam bir fizik profesörü ve annem bir ilkokul öğretmenidir. İkisi de oldukça zeki insanlardır ve bizi onlar yetiştirdi. Bir kız kardeşim var, o da Kardiyoloji Profesörü. O zamanlar Amerikan okulları ya da İngilizce eğitim veren okullar pek yaygın değildi. Fakat yine de ailem bizi bu okulların sınavlarına girmemiz için motive etti ve bu sınavlar oldukça zor sınavlardı. İkimiz de İngilizce eğitim veren bir okulda eğitim gördük.

RAJ:O zamanlar kaç yaşındaydınız?

ERDİNE: İlkokuldayken 12 yaşındaydım ve şehrin en iyi eğitim veren okullarından birinde okuyordum. Tüm hocalarımız Amerikalı idi ve dersler İngilizce işlenirdi, ki bu çok önemli bir ayrıcalıktı. Çok mutlu bir çocukluk dönemi geçirdiğimi söyleyebilirim.

RAJ: Pasif ve disiplinli bir insan mıydınız?

ERDİNE: Tam aksine aslında ben bir isyankardım.

RAJ: Hangi yönlerden?

ERDİNE: Yaramaz bir çocuk değildim fakat her zaman bir şeyleri değiştirmeye ve geliştirmeye çalışırdım. Babam beni bu şekilde yetiştirdi. Her zaman "Benimle her şeyi konuşabilir ve her şeyi tartışabilirsin" derdi.

Hatta bir keresinde gece geç vakitte bir yere gitmek istemiştim, ama babam izin vermemişti. Sanırım 15 yaşındaydım ve ona "Beni sana karşı gelmek zorunda bırakma" dedim. Bir gün sonra benden özür diledi ve haklı olduğumu söyledi. Fakat tek bir şartı vardı, istediğim yere gidebilirdim ancak ona haber vermek şartıyla. Bu benim için asla unutamayacağım bir andı çünkü o andan itibaren bir baba oğuldan çok iki arkadaş haline gelmiştik.

Kısacası o günden itibaren tüm hayatım boyunca bu şekilde davrandım. Ailemden uzak bir yere gittiğimde her zaman onlara bildirdiğim saatte döndüm. Benim için endişelenmelerini hiç bir zaman istemem. Eğer sabah saat 4:00'da döneceğim dediysem ya o saatte ya da öncesinde evde olurum.

RAJ: Lise döneminizdeyken ve üniversiteye hazırlanırken ne zaman bilim ve tıp alanında öğrenim görmeye karar verdiniz? Bu kararınızı verirken kaç yaşındaydınız?

ERDİNE: Mühendis olmak istiyordum ama öncesinde siyaset bilimiyle ilgili eğitim almak istedim. Siyasete çok ilgim vardı ve bir büyükelçi ya da siyaset yazarı olmak istiyordum. Çok fazla felsefe okudum ve halen felsefeden yararlanıyorum. Çünkü bana göre felsefe her şeyi kapsayan bir bilim dalıdır. Eğer felsefeye bir aşinalığınız varsa karşılaştığınız problemleri çok daha çabuk ve pratik yollarla çözebilirsiniz. Fakat tek bir sorun vardı, siyaset okumak için Ankara'da olmam gerekiyordu. Bense İstanbul'da oturuyordum ve Ankara'ya gitmek istemiyordum. Bu arada babam "Neden tıp okumayı hiç düşünmüyorsun?" önerisini getirince düşündüm ve tıp okumaya karar verdim.

Ancak açıkça söyleyebilirim ki ilk başta bu seçimimden pek hoşnut değildim. Fakat yıllar geçtikçe çok ilginç gelmeye başladı. Aslında siyasetten çokta farklı değildi, her ikisinde de sürekli insanlarla ilişki içinde oluyorsunuz. Böylelikle yavaş yavaş tıptan zevk almaya başladım ve bu alanın aslında tam da bana göre olduğunu gördüm. Halen ne kadar doğru bir karar verdiğimi düşünüyorum.

RAJ: Tıp fakültesinde okuduğunuz yılları hatırlıyor musunuz? Tanrım, ben o yıllarımı özlemle anıyorum.

ERDİNE: O yıllarla ilgili en çok aklımda kalan şey, o dönem Türkiye'sinin yaşadığı politik sorunlar. Birçok öğrenci öldürülmüş, idam edilmiş ve yargılanmıştı. Bu sebepler yüzünden çok da mutlu bir öğrencilik yaşadığımı söyleyemem.

RAJ: Hangi yıllarda tıp fakültesindeydiniz?

ERDİNE: 1972 ve 1978 arası, ve özellikle o dönemde bir çok politik problemler yaşanıyordu. Yine de tıp okumaktan mutluydum fakat o dönemde okulu uzatmadan bitirmek çok zordu çünkü okula gidemiyordunuz. Tüm bunlara rağmen, ben uzatmadan ve iyi bir dereceyle bitirebildim.

RAJ: Tıp fakültesini bitirdiğinizde sizi anestezi uzmanlığına iten şey neydi?

ERDİNE: İlk etapta, okulu bitirdiğimde anestezi alanında çok fazla sınav seçeneğim yoktu, aslında ben "Genel Cerrahi"yi seçmeyi düşünüyordum.

Biraz önce isyankar olup olmadığımı sormuştunuz. Üniversite yıllarında da öyleydim. Farklı profesörlerin makalelerini toplar ve öğrenciler için bir çeşit kitapçık hazırlardım. Bu, bölüm profesörlerinin pek hoşuna gitmedi. "Bu yaptığın bizim kurallarımıza aykırı, bu nedenle "Genel Cerrahiyi unut!" dediler.

RAJ: Kara listeye alınmıştınız yani!

ERDİNE: Cerrahideki geleceğim bitmişti. Ancak danışmanım Profesör Doktor Tarık Minkari, Türkiye'nin en ünlü genel cerrahlarından biridir ve kendisi, "Neden anesteziyi seçmiyorsun? Anestezinin çok parlak bir geleceği var." önerisinde bulundu. Anesteziye başlamam bu şekilde oldu. Bu alanı seçtiğim için çok şanslıydım çünkü bölüm başkanı olan profesör benim danışmanımdı ve beni çok sevmişti. Kendisi Türkiye'de çok güçlü bir adamdı. Profesör Cemalettin Öner İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi dekanıydı, aynı zamanda yoğun bakım ve ayıltma bölümünün kurucusuydu. Benim halen seçtiğim uzmanlık ile ilgili kafam karışıktı, otorinolaringolojiyi de seçmeyi düşünüyordum. Hocam bunu öğrenince beni yanına çağırdı ve "Anestezide fikrini değiştirmemelisin. Bu alanda geleceğin çok parlak ve ben de sana yardımcı olacağım" dedi. O andan itibaren tamamen ikna olmuştum.

Anestezi çalışmalarım sırasında, minimum öğrenim dönemi 3 yıldı (şimdi 5 yıla çıktı). Bölüm başkanlığı tarihinde ilk defa , bitirme sınavına bir kişinin girmesine izin verildi, o kişide bendim. Anesteziyi 3 yılda bitirdim.

RAJ: Yıllar geçtikçe ağrı bilimiyle ilgilenmeye başladınız. Bu nasıl başladı?

ERDİNE: İhtisasımın ikinci yılında ağrılar hakkında araştırma yapmaya başladım. Bu da 1980 yılında idi. Uluslararası Ağrı Çalışmaları Birliği'ne (Association for the Study of Pain [IASP]) üye oldum. Ben IASP'nin ve aynı birliğin Avrupa Federasyonunun en eski üyesiyim. IASP'nin üyesi olduktan sonra "Pain" dergisine üye oldum. Moore ve Labat hakkında bazı eski kitaplar buldum, böylece bölgesel / lokal anestezi alanında çalışmaya başladım. O zamanlar benim bulunduğum tıp fakültesinde lokal anestezi diye bir şey yoktu. Almanya'da eğitim almış bir doktor gelmişti fakülteye, Türkiye'de geçerlilik alabilmek için bir sınava girmesi gerekiyordu. Ondan nasıl epidural yapıldığını öğrendim. Bu benim için bir başlangıç oldu. Bunun hakkında profesörlerimle konuştuğumda ve "Bir epidural blok yaptım" dediğimde onlar "Hayır bunu yapmış olamazsın, belki spinal bir blok yapmışsındır" dediler. Fakat onlara gösterdim ve onlarda beni epidural blok yaparken izlediler. Böylece lokal anesteziye başlamış oldum. Sonrasında ağrı hakkında okumaya devam ettim.

O zamanlarda, blok yapılmasına izin verilmediği için bunu yapan hiç kimseyi ben de görmemiştim. Çölyak pleksus bloğunu görmemiştim. Kronik ağrılar için kullanılan diğer blokların uygulamasını da görmemiştim. Tüm bunları okuyarak kendim yaptım. Çölyak pleksus bloğunu yaptım. Lumbar sempatik blok yaptım, ve sadece kitaplardan çalışarak yaptım. Fakat Allah'a şükür her müdahalenin ilk uygulamasında çok şanslıydım. Bunları yapmaya başladığımda, diğerleri de daha fazla bana yaklaştı ve daha fazla beni destekledi. Sonrasında öğrenimimi tamamladım ve hemen askere gittim ve bir buçuk yıl askerlik yaptım. Askerde ağrılar hakkında yayınlanan ilk Türkçe kitabımı yazmaya başladım. Yıl 1981'di ve bir buçuk yıl Kıbrıs'ta kaldım. İlk kitabım 1985 yılında yayınlandı.

RAJ: Kitabınızın adı neydi?

ERDİNE: İlk kitabımın adı "Kronik Ağrı Semptomları ve Tedavisi" idi. Askerlikten döndüğümde 2 yıl süren mecburi hizmete başladım. İstanbul'da bulunan çok iyi bir kanser hastanesine atandım. Bu hastaneye başladığımda, kronik ağrı tedavisine başlamak istediğimi bildirdim. Hastanenin direktörü çok bilge ve açık görüşlü bir insandı ve bana çok yardımcı oldu. "Tamam, yap ve biz de seni destekleyeceğiz" dedi ve sonrasında kanserli hastalardaki ağrı azalmasını gördüklerinde - ki bu 1983'teydi - bana daha da çok destek verdiler. Böylelikle ağrı tedavileri hakkında makaleler yazmaya başladım ve bunları anestezi kongresine sundum. 1985 yılında, bir üniversite çatısı altında bulunmamama rağmen doçentlik sınavına girdim, sınavı kazandım ve 31 yaşında doçent olarak görev yapmaya başladım. Fakültenin en genci bendim. Sonrasında kendi fakülteme döndüm, ve bana yardımcı olan profesörüm yoğun bakım konusunda çalışmamı istedi. Ben onun tarafından yoğun bakım için seçilmiştim. Ancak "Kusura bakmayın hocam, ama ben hayatımı ağrı üstünde çalışmaya adadım" dedim. Biraz üzüldü ama sonrasında ne yapmak istiyorsam onu yapmam gerektiğini söyledi ve bana yardım etmeye devam etti. Böylece Türkiye'nin ilk "Ağrı Merkezi"ni 1985 yılında İstanbul Üniversitesi'nin dış hasta kliniğinde kurdum.

İlk yıl 500 hastaya hizmet verdik. Sadece bir hemşirem vardı ve doktorum yoktu. Ama mutluydum ve her şey yolunda gidiyordu. Yıllar geçtikçe ekibime yeni insanlar katılmaya başladı, ve 1990 yılında 14 yatak kapasiteli bir hasta kabul ünitesine sahip olduk. 1991 yılında Yüksek Öğrenim Kurumu "algoloji"yi tanıdı. Biz, Bonica'nın da belirttiği gibi ağrı bilimi değil algoloji diye tanımlıyoruz bu alanı. Bu başlık anestezinin bir alt başlığı olarak kabul edildi. 1991 yılında anestezi profesörü oldum, daha sonra da "ağrı bilimi" profesörü.

RAJ: O zamanlarda siz de herkesin geçtiği yoldan geçtiniz, yani tüm prosedürler kontrolsüz bir şekilde yerine getiriliyordu. Fakat artık her şeyin radyolojik kontrol altında yapılması zorunlu hale getirildi.

ERDİNE: Evet. Bu arada bir noktayı atladım. Diğer hastanedeyken yani üniversite ortamının dışındayken Liverpool'a, Sam Limpton'un yanına gittim. Ona gerçekten çok şey borçluyum, o da çok bilge bir adamdı. Bana bir keresinde söylediği şeyi asla unutamam - "Asla öğretmekten korkma" demişti. "Gerçekten öğrenmek isteyen kişi bir şekilde mutlaka öğrenecektir, ya senden ya da başka birinden. Kendine güven ve kendin öğret." (Kahkaha)

Bu çok iyi bir söylem. Ve Liverpool'dan döndükten sonra floroskopi kullanmaya başladım. Kontrolsüz teknikleri o tarihten sonra bıraktım.

RAJ: Tam olarak hangi yıldı?

ERDİNE: 1983. Bir C-kollu skopim olduğu için şanslıydım. Kronik ağrılar için tüm bu blokları, trigeminal de dahil olmak üzere, yapıyordum, fakat o zamanlar alkol kullanıyordum, radyofrekans yoktu. Sonuç olarak son 20 yıldır floroskopi kullanıyorum.

RAJ: Ağrı bilimi için ayrı bir departman kurdunuz. Bu nasıl oldu, bunu yaparken ne gibi zorluklarla karşılaştınız?

ERDİNE: Öncelikle hayatta hiç bir şey zor değildir. Fakat adım adım gitmeniz gerekiyor. Eğer her şeyi bir anda isterseniz o zaman zor olur. Öncelikle bir ayaktan hasta kliniği açtım; böylelikle diğer uzmanları, nöroloji uzmanlarını ve fizik tedavicileri ağrı hakkında bir şeyler yapabileceğime ikna ettim. Onlar da bana hasta göndermeye başladı ve giderek hasta sayım arttı. Böylece daha fazla istemek için hakkım doğdu. Hemen bir hasta bakım servisi istemedim. Tabii ki bazı zorluklar yaşandı, ama bu zorlukları zorluk olarak algılarsanız gerçekte de zor olurlar. Bu nedenle hayatımda hiçbir şey için şikayet etmedim. Bu bir abartı değil. Eğer bir şeyler başarmak istiyorsanız elbette bazı engeller ve risklerle karşılaşacaksınız ve bu başarının faturasını bir şekilde ödemeniz gerekiyor. Ben de bu faturaları ödedim ve her şeye sahip oldum. Zorluklar dışında her şeye sahip oldum.

RAJ: Şu anda siz anesteziden de bağımsız ayrı bir departmansınız sanırım?

ERDİNE: Evet, ağrı bilimi anestezi uzmanlıklarından biri fakat biz bağımsız olarak çalışıyoruz. Anestezi departmanı başlığı altında herhangi bir sorumluluğa sahip değiliz. Benimle birlikte çalışan tüm ekip arkadaşlarım ki bu kişiler 2 profesör ve 1 doçent'ten oluşuyor, anestezi departmanına karşı herhangi bir sorumluluğa sahip değil. Ayrıca yine tüm hemşirelerimin ve diğer ekip arkadaşlarımın da anestezi departmanıyla hiç bir ilişkisi yok. Hepsi bana bağlı olarak çalışıyor. Örneğin anestezi bölüm başkanı benim personelimi kendi bölümünde ve yoğun bakım bölümünde kullanamaz. Biz tamamen bağımsız bir bölümüz.

RAJ: Türkiye'de sizin bölümünüzde gelişen bu ağrı bilimi, ülkenin diğer kısımlarında da faaliyet gösteriyor mu? Türkiye'nin geri kalan kısmını konu hakkında nasıl eğitiyorsunuz?

ERDİNE: Türkiye'de ilk ağrı bilimi bölümü 1991 yılında kuruldu. Bugün 20 tıp fakültesinde benzer bölümler anestezi bölüm başkanlığı altında görev yapıyor. Çoğu benim merkezimde eğitim alarak başladı. En az 6 aydan 1 yıla kadar süren eğitim programları uyguladım, bu eğitim sonrasında kendi merkezlerine döndüler. Ayrıca kimi zaman finansal olarak da destek verdik. Bu bölümlerde kronik ağrı vakaları tedavi ediliyor, anestezi uygulanmıyordu.

Bizim yapmaya çalıştığımız şey tedavi kapsamımızı olabildiğince geniş tutmak. Boyun ağrıları, bel ağrıları ve baş ağrıları için bir danışman heyetimiz var ve bu heyet sadece bizim hastalarımızla ilgileniyor. Ve ben bizim merkezimize gelen bir hastayı asla fizik tedavi bölümüne yönlendirmiyorum, bir şekilde hastayı bir uzmana, bir ağrı uzmanına yönlendiriyorum. Yıllık 2500 yeni hasta kabul ediyoruz.

ERDİNE: Türkiye için hızla gelişen bir ülke diyebiliriz. Şu an az gelişmiş bir ülke. Fakat Türkiye'de Avrupa'ya katılmak ve bunun için gereken altyapıyı hazırlamak için çok büyük bir motivasyon var. Türk insanının büyük bir potansiyeli var, fakat tabi doğru kullanılırsa. Türkiye'nin tek problemi bu.

RAJ: Ağrı ve bilim alanında da çok kısa zamanda daha da ilerleyecekler.

ERDİNE: Çoktan yol kat ettiler bile.

RAJ: Afrika ve Asya gibi az gelişmiş ülkelerin bulunduğu yerler hakkında ne düşünüyorsunuz? Bu ülkeler de ağrı biliminin gelişiminden yararlanabilecekler mi?

ERDİNE: Bence Dünya Sağlık örgütü ve WIP gibi örgütler bu tür ülkeler için daha fazla çalışmalı.

RAJ: Nasıl?

ERDİNE: Bu ülkede yaşayan insanları eğiterek. Eğer onların hekimlerini eğitirseniz, ülkelerine geri döndüklerinde hiçbir şey yapamazlar çünkü yeterli imkanları yoktur. Ben bu tür insanlarla karşılaştım. Gerçekten çok ilginç ve akıllı insanlar. Tüm teknikleri öğreniyorlar ancak ülkelerine döndüklerinde öğrendikleri hiç bir şeyi uygulayamıyorlar. Örneğin biz EFIC çatısı altında Avrupa'da bulunan bazı az gelişmiş ülkelere yardım için bir komisyon kurduk. Avrupa'da da gerçekten kötü durumda olan bazı ülkeler var.

RAJ: Doğu Avrupa gibi mi?

ERDİNE: Sadece Doğu Avrupa değil, aynı zamanda Orta Avrupa'da da bu tür ülkeler var. Bu ülkelere destek verilmesi lazım ve en azından uluslararası organizasyonlar bu tür ülkeler için bir merkez oluşturabilirler. Bizim EFIC'te böyle bir projemiz var. Arnavutluk'ta bir Rahibe Teresa Ağrı Kliniği açmak istiyoruz. Bunun gibi şeylerden bahsediyorum. Eğer bunu yapabilirseniz, bu diğer organizasyonlar için de örnek teşkil edecek. Bu tür yerleri daha önce gidip ziyaret ettim ve böyle yerlerde biraz zaman geçirip tecrübelerinizi aktardığınızda oradaki doktorlar da ağrısı olan bazı hastaların ağrı uzmanlarına gönderilmesi gerektiğini biliyor oluyorlar. Bu ülkelerde gerçekten çok iyi insanlar var ve bunlara yardım etmemiz gerekiyor. Fakat bu çok uzun sürecek bir proje.

Sonuç olarak gelecek 50 yıl içerisinde Afrika ve Asya ağrı tedavileri için hedef ülkeler olmalı çünkü bu ülkelerde ağrı tedavisi uygulanmıyor.

RAJ: Sizce oradaki insanlar ağrı yüzünden acı çekiyorlar mı?

ERDİNE: Sorun bu değil, çünkü bizim düşündüğümüz gibi acı çekiyor olmayabilirler. Arada kültürel farklılıklar var, beklenti farklılıkları var. Zengin insanların beklentisi sıradan insanların beklentisinden çok daha farklı. Sıradan bir insanı tedavi ettiğinizde size çok teşekkür ediyorlar; fakat diğerleri ağrılarının %5 oranında düştüğünü söylüyor ve sizden daha fazlasını bekliyorlar. Bu belki beklentilerden ya da kültürel farklılıklardan kaynaklanıyor. Ama tabii ki kanser hastalarını bu saydıklarımdan ayrı tutmak gerekir, çünkü onların çektiği acı çok daha fazla.

RAJ: Bildiğim bir hikayeye göre Amerikalı bir araştırmacı Hindistan'ın köylerine çalışmaya başlamış: projelerinden biri belirli bir köyde kaç kişinin baş ağrısı çektiği ile ilgiliymiş. Bir yıl süreyle bu baş ağrısı çeken hastalarla uğraşmış. Sonuçta ne çıkmış biliyor musunuz?

ERDİNE: Ne yapmışlar?

RAJ: Yüzde sekseni bir doktora gitmek istememiş.

ERDİNE: Şüphesiz, çünkü bu tür çok dindar kişiler çözümlerini dinde arıyorlar, ağrıları dinsin diye dua etmeye devam ediyorlar.

RAJ: Neden bir doktora gitmek istemiyorsunuz diye sorulduğunda onlara göre doktorlar yanlış teşhis koyuyor ve doğru bir tedavi uygulamıyorlar. Peki sizi kim tedavi ediyor diye sorduğumuzda gelen cevaplar, "annem, aile reisi ya da zamanla iyileşirim" gibi.

ERDİNE: Bu çok normal. "British Journal of Pain" dergisinin Nisan 2003 sayısında çok güzel bir konu vardı, sanırım ilacın endüstriyelleşmesi ile ilgiliydi. İşte bu nedenle gelecekle ilgili endişelerim var. İlacın endüstrileşmesi insan faktörünün unutulmasına sebep oluyor; fakat doktorlar hastaları bir vaka olarak görüyor ve sadece ilaç veriyorlar. Onlarla konuşmuyorlar, hastalıklarının nereye doğru gittiğini ve geleceğini anlamaya bile çalışmıyorlar.

"Bir Doktorun İtirafları" isimli çok güzel bir kitap var. Yazarı Alfred Tauber, bir filozof ve bir doktor. O da bugünün ilaçlarının insan gücünü unutturduğunu söylüyor ve insan gücünü unutursanız bazı din adamlarının doktorların yerini alacağını söylüyor. Çünkü hasta sadece boş bir kağıt değildir. O da bir insandır. Ben birçok hasta görüyorum ve hepsi için elimden gelenin en iyisini yapıyorum. Bazen başarılı olamıyorum, ama yine de "İlginiz için çok teşekkürler, elinizden geleni yaptınız" diyorlar. Bunu duymak çok önemli; onların da elinizden gelenin en iyisini yaptığınızı anlamaları gerekiyor. Bazen bunu anlamaları bile yetiyor.

RAJ: Çok teşekkürler Doktor ERDİNE.

ERDİNE: Ben teşekkür ederim.

Çarşamba, 22.09.2004
Barselona - İspanya