Aniden dönmek, kilo almak, uzun boylu olmak, sigara, hatta hapşırmak bile bel ağrısına yol açabilir. Bu ağrıya karşı en iyi korunma yöntemi ise vücudun 'doğal' bir korseye sahip olması.
Başlarken
Omurgamız, ayakta durabilmemizi, kolay hareket etmemizi sağlıyor. Omurganın herhangi bir bölümünde meydana gelen rahatsızlıklar bel, boyun ve sırt ağrılarına davetiye çıkarıyor. Kimi aniden, kimi de süreç içinde meydana gelen bu ağrılar, yaşam kalitesini o kadar etkiliyor ki, kimi zaman sadece hapşırmak bile tedavi görmenizi gerektiren bel ağrılarına yol açıyor! Günden güne doktora başvurma nedenleri arasında öne çıkan bu ağrılar da hafiften şiddetliye değişiyor. Bel, boyun ve sırt ağrıları tıpkı obezite, diyabet ve benzeri rahatsızlıklar gibi, hızlı şehirleşmenin, modern yaşamın birer yan ürünü. Çünkü günümüz insanı daha çok masa başında çalışıyor, fiziksel aktivitedense beynini kullanıyor. Bu da hareketsizlik ve uzun saatler boyunca omurgayı zorlayacak şekilde sandalye üzerinde oturmak demek. Hareketsizlik vücudumuzu ayakta tutan, bize hareket kabiliyeti sağlayan omurgamız için ciddi risk. Bir diğer sorun da vücudumuzu aslında iyi tanımamamız ve onu nasıl kullanacağımızı bilmememiz. Vücudumuzu tanımadığımız için yaptığımız ani hareketlerin, keskin dönüşlerin, boyumuzdan yükseklere uzanmanın faturasını sonra ödemek durumunda kalıyoruz. Uzmanlara göre yapılması gereken bu ağrıları dinlemek ve hayatımızdan egzersizi eksik etmemek. Çünkü hareketsizlik beraberinde hem eklem ve kasların zayıflamasını hem de şişmanlığı getiriyor. Bu yazı dizisinde toplumda en sık görülen rahatsızlıklardan olan bel, boyun ve sırt ağrılarının nedenlerini, tedavi yöntemlerini ve korunma yollarını bulacaksınız.
Beliniz, boyunuz ve sırtınızın hayatınız için ne kadar önemli olduğunu biliyor musunuz? Muhtemelen bu bölgelerde herhangi bir ağrı hissedene kadar bu konu hakkında düşünmediniz bile. Ya da bir gün ani bir hareketle beliniz tutulduğunda, yatakta dinlenmek zorunda kaldığınızda omurganızın ne denli hayati bir görev üstlendiğini anladınız. Çoğumuz, hayat kalitemizi inanılmaz bir biçimde düşüren, psikolojimizi olumsuz etkileyen bazı rahatsızlıklarla tanıştıktan sonra vücudumuzu gerçekten tanımaya başlarız.
Önce Grip Sonra Bel
Hayati önem taşıyan omurgamızla ilgili hastalıklar da bunlardan biri. Çünkü günümüzde sıklıkla karşılaştığımız omurgadan kaynaklı rahatsızlar, hayatımızı zorlaştırıyor. Araştırmalar tıbbi yardıma başvurma nedenleri arasında nezle, grip, soğuk algınlığı gibi üst solunum yolu hastalıklarının hemen ardından ikinci sırada omurgaya bağlı rahatsızlıkların geldiğini gösteriyor. Dahası günden güne de doktorlara bu şikâyetlerle başvuranlar artıyor. En sık karşılaşılan bu rahatsızlıklardan olan bel ağrılarını İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi Algoloji (Ağrı) Bilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Serdar Erdine ile konuştuk.
Bel rahatsızlıklarının toplumda görülme sıklığı nedir?
Ağrı merkezlerine başvuran tüm hastaların yüzde 30'unu bel rahatsızlığı olanlar oluşturuyor. Bunun temel nedeni, yaşam koşullarının giderek ağırlaşması. İnsanlar artık kendi vücutlarına yeterince dikkat etmiyor, egzersiz yapmıyor. Özellikle erkeklerde bel rahatsızlıkları fazla görülüyor.
Bel ağrısıyla ilgili sorunların erkeklerde kadınlara nazaran daha fazla görülmesinin nedeni nedir?
Çünkü erkekler kadınlardan daha fazla iş hayatının içinde. Daha ağır işlerde çalışıyorlar.
Peki belimiz neden ağrır?
Kötü duruş, egzersiz eksikliği, aşırı yemek ve beraberinde gelen şişmanlık bel ağrılarına yol açar. Çoğu bel ağrısı, belin kötü kullanımı sonrası ortaya çıkar. Kötü duruş belimizi zorlar ve zedelemeye yatkın hale getirir. Özellikle zayıf ve gevşemiş karın kasları, belin en önemli desteğinden yoksun kalmasına neden olur. Aşırı kilolar da bu bölgedeki zorlamayı artırır. Belin incinmesi veya burkulması, belimizin kasları ya da bağları esnediğinde, zedelediğinde ortaya çıkar.
Bel burkulmaları, eğilmek, yerden bir şey kaldırmak veya oturmak gibi çok sıradan hareketleri doğru bir biçimde yapmadığımızda meydana gelir. Spor yaparken, trafik kazası geçirildiğinde veya bir şey zorla çekildiğinde de oluşabilir. Bel burkulmalarında tedavi doğru uygulanırsa hasta tamamen iyileşir. Bel kaynaklı ağrılar içinde özellikle mekanik ağrılar en sık görülenleridir. Bunlar romatizmal hastalıklar, enfeksiyonlar, metabolik nedenler, tümörler, psikojenik bel ağırlarıdır.
Ağır yük kaldırmak zorunda kalmak da bel rahatsızlığına neden oluyor mu?
Ağırlık kaldırmak bel rahatsızlığı yaratmıyor, onu yanlış kaldırmak rahatsızlığa neden oluyor. Sirkeci'de çalışan, ağırlığının iki katı yük kaldıran hamallarda bel rahatsızlığı görülmez. Çünkü doğru şekilde yükü kaldırıyorlar. Belin ağrıma sebebi, insanın dört ayaklı bir sisteme göre yaratılmış olması, buna karşın omurganın üzerine oturmasıdır. Omurganın üzerine binen yük, tahmininizden daha fazladır. Belin üzerine binen yük, yarım ton hatta yerine göre bir tona kadar çıkar. Bazı yanlış hareketlerle olur bu.
Bel ağrılarının nedeni, omurların arasında disk adını verdiğimiz jelatinli bir maddeyi oluşturan ve aynı otomobilin amortisörüne benzeyen yastıkçıklar üzerine binen yükün artmasıdır. Tabii bu yaşa bağlı olarak artıyor. Bu sulu bir yastıkçıktır ve yaşla su azalarak dejenere olmaya başlar. Bozuldukça da yavaş yavaş içinde aynı depremdeki fay hatları gibi kırılmaya başlar. Bu kırıklar da gün gelir kişide bel fıtığı yapar. Ama bu durum bel ağrısı olarak ortaya çıkar öncesinde.
Yaşam koşulları bel ağrısını nasıl etkiliyor?
Sürekli oturarak çalışmak, bilgisayar başında hareketsiz, kaykılarak oturmak zemin hazırlıyor bel ağrılarına. Aslında insan vücudu kendi korsesine sahiptir. Ağrı durumunda da hastalara genelde korse takılır. Halbuki doğal korse belimizdeki kaslardır.
Bu yüzden önemli olan bu kasların geliştirilmesi, kuvvetlendirilmesi ve böylece vücutta omurları tutar hale gelmesidir.
Bel ağrılarında risk faktörleri var mı?
Ağır işte çalışanlar, fazla kilosu olanlar ve sigara içenler bel ağrılarına karşı risk taşıyor. Uzun boylular da risk altında çünkü vücuda fazla yük bindiği için risk oluşuyor. Ancak asıl risk, vücudu kötü ve bilinçsizce kullanmaktır.
Yanlış oturup kalkma, oturma, ağır şeyleri yanlış yöntemler ile kaldırma durumunda daha fazla bel ağrısı görülür. Sigara içenlerde disk beslenmesi bozulur ve bel rahatsızlığı riski artar.
Bel ağrılarının içinde en sık görüleni hangisi?
En sık karşılaşılaşılan bel rahatsızlığının fıtık olduğu düşünülür ama değildir. Nasıl ki her baş ağrısı migren tanısı alıyorsa, bel ağrılarının tamamına yakını fıtık tanısı alır. Bel dediğimiz bölgenin anatomisi daha yeni yeni çözülüyor. Belde sadece diskler yok. Birçok yapı var ve hepsi de ağrı yapabiliyor. Tümünün ağrıları da birbirine benziyor. Önemli olan bunları ayırt edip doğru tedavi etmek. Bel ağrılı hastalar genelde hekimden hekime giderler ve yanlış tedavi olurlar. Çünkü tam olarak ayırt edilmez.
Ne zaman doktora başvurmak gerekiyor?
Ters bir hareket veya aşırı zorlama hafif veya çok şiddetli bel ağırısına neden olabilir. Bu durum, kimi zaman sadece evde yatak istirahatıyla geçer. Ancak dayanılmayacak derecede şiddetli, kişinin günlük işlerini yapmasına engel olacak nitelikte ve istirahata karşın geçmeyen ağrılarda doktora gitmek gerekir.
Peki hangi durumda evde yatak istirahatı, hangi durumda vakit kaybetmeden doktora gidilmesi öneriliyor?
Ani hareket, yanlış duruş veya zorlama nedeniyle oluşan ve 'dayanılmayacak derecede şiddetli olmayan' ağrılara karşı 'ev tedavisi' uygulanabilir. Ev tedavisi şu unsurları içerir: • Bir-iki gün yatak istirahatı • Düzenli buz veya sıcak uygulaması • Basit ağrı kesiciler • Yinelemeyi engellemek için düzenli egzersizler • Ev içi küçük yürüyüşler • Günlük yaşamda bel mekaniğine uygun davranmak (hastanelerin bel okullarına devam ederek yapılması ve yapılmaması gerekenleri öğrenmek gibi...)
MR Yanıltabilir
Belde başlıca omurlar vardır. Bunların arasında disk dediğimiz yastıklar vardır. Omurların birbirine kenetlenmesini sağlayan eklemler vardır. Omurların etrafında kas ve sinirler bulunur. Bunların hepsi birer ağrı kaynağıdır. Öncelikle bu ağrıların nereden geldiğinin doğru ayırt edilmesi gerekir. Son yıllarda çok sık görülen hata ise sadece görüntüleme yöntemlerine bakılarak hastaya teşhis konulmasıdır. Hasta muayene edilmeden MR'a bakılıyor ve hastalık yanlış teşhis ediliyor. Ardından da yanlış tedavi ediliyor. Öyle hasta vardır ki MR'ında küçücük bir fıtık vardır ama hemen ameliyat edilmesi gereklidir. Başka bir hasta vardır büyük bir fıtığı vardır ameliyat gerekmez. Bütün bunlar hastaya göre bakılır. Tıbbın endüstrileşmesi sonucu atlanan bir şey var. Hastanın birebir muayenesi ve dinlenmesidir. Bu, gözardı ediliyor.
Tehlike İşaretleri:
Eğer beliniz ağrırken şu tehlike işaretleri de varsa:
• İdrar-dışkı kaçırma
• El, kol ve bacaklarda çok şiddetli ağrı, his kaybı, karıncalanma, güçsüzlük varsa
• Belinizi bükemiyorsanız, topallıyorsanız
• Ağrı sabit, şiddetli ve iki günden uzun sürüyorsa
• Duruşunuzu değiştirdiğinizde düzelmiyorsa
• Ağrı dinlenirken ve gece de sürüyorsa
• Kilo kaybediyorsanız
• Ateşiniz çıktıysa
• Yineleyen şiddetli ağrı atakları yaşıyorsanız;
Hiç vakit kaybetmeden bir doktora başvurmalısınız.
Bu Gruplardan Birine Giriyorsanız Dikkat!
Bel, sırt ve boyun ağrılarına yol açan nedenler altı başlık altında toplanıyor. Bunlar arasında en önemlisi, meslek ve yaşam biçimine bağlı olan nedenler. Kimi zaman işini sevmemek bile bel ağrısına yol açabiliyor. Aniden Madonna'nınki gibi bir vücuda ve enerji seviyesine sahip olmak için kendini jimnastik salonuna kapatmak da omurga sağlığını tehdit eden faktörlerden.
1) Meslek ve yaşam biçimi
• Hareketsiz iş ve yaşam düzeni (masa başı işlerde çalışanlar)
• Sık sık öne doğru eğilmeyi, omuz seviyesinin üstüne uzanmayı veya ağırlık kaldırmayı gerektiren işler (ev kadınları, boyacılar, yük taşıyanlar vb.)
• Uzun süre araç kullanmak (taksi ve kamyon şoförleri)
• Yaptığı işi sevmemek • Spor aktivitelerini aniden artırmak (hafta sonu atletleri!)
• Isınmadan spor yapmak
2) Şişmanlık
3) Duruş bozukluğu
4) Sigara
5) Depresyon, ruhsal gerginlik (stres)
6) Kötü kondisyon (kasların gücünün zayıf, boylarının kısa ve iş yapma yeteneğinin yetersiz olması)
|
